website Ton van den Berg

Argumenten tegen een (buurt)referendum

• Een (buurt)referendum past niet binnen het representatieve stelsel zoals we dat nu kennen in Nederland. In zo'n stelsel stelt de kiezer volksvertegenwoordigers aan die geacht worden een zorgvuldige belangenafweging te maken bij het opstellen van een wetsvoorstel. Daarbij raadplegen zij onder andere diverse maatschappelijke groeperingen, bedrijven en andere betrokkenen. Zo'n belangenafweging is een andere dan de afweging die een individuele kiezer uit eigenbelang maakt.

• Behalve het afwegen van belangen van verschillende maatschappelijke betrokkenen zijn alleen volksvertegenwoordigers in staat rekening te houden met de samenhang tussen verschillende wetsvoorstellen. Referenda zouden die samenhang in gevaar kunnen brengen. Verder hebben burgers ook de tijd en de middelen niet om alle facetten van een wetsvoorstel te beoordelen, waardoor ze minder goed in staat zijn om afgewogen oordeel te vellen. Met een ja/nee of voor/tegen vraagstelling dreigt bovendien een simplificatie van het wetsvoorstel te ontstaan die geen recht doet aan de materie. Daarnaast is het volgens tegenstanders van referenda zo dat nee-stemmers vaak gemotiveerder zijn dan ja-stemmers. Hierdoor zou een gepassioneerde minderheid zijn wil kunnen opleggen aan een zwijgende meerderheid.

• Er is in Nederland (nog) geen referendum-cultuur. In Zwitserland b.v. waar wel een referendum-cultuur is, gaat men vaak meerdere keren per jaar naar de stembus vaak ook nog voor meerdere referenda tegelijkertijd. Het is maar de vraag of mensen de moeite willen nemen om regelmatig naar de stembus te gaan en daar enige tijd bezig te zijn met het stemmen.

• Referenda werken vertragend, zonder dat er een alternatief geboden wordt wanneer een meerderheid zich tegen een voorstel uitspreekt. Daarnaast zegt een dergelijke uitspraak niets over de motivatie van tegenstemmers en bovendien hoeft niet elke nee-stemmer dezelfde motivatie te hebben. Zo kan een wet bijvoorbeeld voor de ene tegenstander niet ver genoeg gaan en gaat het verworpen voorstel voor anderen misschien juist wel te ver.

• Het is kostbaar en organisatorisch moeilijk om regelmatig (buurt)referenda te houden. Daarnaast kunnen extreme denkbeelden of niet-realistische maatregelen onderwerpen worden waar een deel van de bevolking een referendum over wil houden en vaak speelt het eigen belang ook een rol.